HTX cà phê kiểu mới

0943.411.411 Chat trực tuyến
Chat trực tuyến


HTX cà phê kiểu mới

Mấy ngày lưu lại ở thị trấn huyện lỵ cao nguyên Di Linh, Lâm Đồng, tôi chưa tìm thấy mô hình nào sản suất-tiêu thụ cà phê, thứ hạt mỗi năm người nông dân đổ mồ hôi làm ra khoảng 100-120 ngàn tấn sản phẩm trên tổng diện tích canh tác gần 41 ngàn 700 hécta, chiếm 93% diện tích cây công nghiệp dài ngày trong toàn huyện.

Mặc dù trước đó, bà phó chủ tịch UBND huyện đã giới thiệu vắn tắt cho tôi biết về các xã có nhiều hộ trồng cà phê, sản xuất giỏi, đạt mức thu nhập mỗi năm hàng chục tỷ đồng. Sáng hôm sau tôi lên xe một mạch đến HTX Liên Đầm. Nơi làm việc của Ban giám đốc HTX là một phòng nhỏ của ngôi nhà cấp bốn, phía sau nhà kho rộng, sức chứa khoảng 3.500 tấn cà phê nhân.

Giám đốc HTX, một cô gái trẻ tiếp chuyện chân thành và giải thích rành mạch về mô hình HTX kiểu mới: HTX cà phê Lâm Viên thành lập từ cuối năm 2012, dưới sự bảo trợ của một tổ chức phi chính phủ Hà Lan, thông qua dự án 6 năm, bằng một ngân khoản ban đầu không hoàn lại 70 ngàn Euro (Qũy không chia) và các khoản chi phí văn phòng, marketing, lương thuê giám đốc, nhân viên (3 người)…hàng tháng từ 20-22 triệu. (Ban quản trị, CT HĐQT và Ban kiểm soát do xã viên bầu, không lãnh lương).

Ngoài ra, Qũy tài trợ này-Robobank còn cho vay vốn lưu động hàng năm theo kế hoạch SX-KD của HTX. Mức lãi suất ưu đãi bằng ½ của các ngân hàng thương mại. 

Đây là dự án mô hình HTX kiểu mới dựa trên những nguyên tắc của tổ chức Liên minh HTX quốc tế và Luật HTX Việt Nam 2012-2013. Trong đó có 7 nguyên tắc cơ bản: Tự nguyện-mở rộng; quản trị dân chủ xã viên; tự chủ- độc lập; tham gia kinh tế; thông tin-giáo dục đào tạo; hợp tác giữa các HTX; quan tâm cộng đồng… 

Thành quả ban đầu

Là một tổ chức tự nguyện nhưng có những nguyên tắc bắt buộc như HTX không được quyền thua lỗ. Vì vậy, ngay từ đầu HĐQT và Ban điều hành quán triệt công khai, đầy đủ với các hộ xã viên và người đại diện nhóm xã viên, các thành viên tham gia quản trị điều hành dự án dựa trên các tiêu chí phát hành vốn vay phải đạt hiệu quả SX-KD và thu hồi nợ đúng kỳ hạn, tránh mọi rủi ro, bởi nguồn vốn không phải thế chấp. Khó khăn của Ban điều hành là địa bàn rộng, hộ xã viên ở rải rác 5 xã, hàng chục buôn làng, thôn xóm.

Trong 4 năm đầu thực hiện tuy gặp một số sự cố, xã viên sản xuất không hiệu quả, sử dụng vốn không đúng mục đích, chây ỳ, thiếu nợ… nhưng HTX vẫn đạt kết quả khích lệ: giải quyết việc làm cho nhiều hộ thiếu vốn, vật tư phân bón, kỹ thuật canh tác. Đến niên vụ 2015, HTX nhập kho tiêu thụ gần 900 tấn cà phê nhân, đạt lợi nhuận (thặng dư) 263 triệu đồng, tăng tổng nguồn vốn lên 3,3 tỷ đồng, bao gồm vốn không hoàn lại.

Một con số khiêm tốn nhưng đầy ấn tượng bởi số lượng xã viên dao động trên dưới 120 hộ, diện tích cây cà phê khoảng 200ha, bình quân mỗi ha được vay 50 triệu đồng/niên vụ. Thí dụ niên vụ 2014-2015, Qũy tài trợ cho xã viên vay 5,7 tỷ đồng, trong đó đầu tư bằng phân bón giảm 8-10% so với thị trường tự do.

Trên thực tế những năm qua HTX Lâm Viên hoạt động quy mô nhỏ, mỗi năm giao dịch trên dưới 200 tấn cà phê nhân, đạt doanh thu khoảng gần 10 tỷ đồng, mang lại lợi nhuận cho xã viên hàng trăm triệu đồng, lợi nhuận chưa phân phối từ 60-70 triệu đồng/năm. Khoản lợi nhuận này, HTX trích khoảng 3% trên mỗi ký cà phê bán ra. Thí dụ năm 2016 giá bán cà phê nhân 45.400đ/kg HTX để lại 1.500đ/kg.

Làm sao để mô hình phát triển

Tiếp xúc với chúng tôi, số đông bà con nông dân trồng cà phê vẫn chưa am hiểu về lợi ích lâu dài và bền vững của mô hình HTX kiểu mới. Điều đó cũng dễ biết bởi mô hình này lần đầu tiên tổ chức tại Việt Nam (một HTX ở Di Linh, tỉnh Lâm Đồng và một cơ sở ở tỉnh Gia Lai).

Tại trụ sở UBND xã Liên Đầm, chúng tôi tiếp xúc với “bộ sậu” xã, gồm bí thư, chủ tịch, các phó chủ tịch UBND xã. Giàn cán bộ cũng là người trồng cà phê giỏi, có người trồng năm sáu ha.

Cô chủ tịch xinh xắn chỉ anh bí thư giục: Anh nói cho nhà báo nghe? Anh bí thư (Kờ Pẹo) lại  “đá” về phía anh phó chủ tịch trẻ: Nhà cậu trồng 4ha, năng suất đạt năm sáu tấn/ha sao cậu không báo cáo thành tích đi! Cuối cùng anh Kờ Pẹo cũng tiết lộ: Vợ chồng mình trồng được 6ha cà phê, năng suất bình quân ba bốn tấn/ha, mình đang trồng xen cây ăn quả như: sầu riêng, bơ sáp và nuôi bò sữa…

Tần ngần một lúc bí thư Kờ Pẹo nói: Xã này có hộ tích tụ mười mấy mẫu đất, vợ mình cũng muốn mua thêm rẫy, liệu mình có trở thành địa chủ!? Một cậu cán bộ trẻ lên tiếng:Vụ này có chủ trương của đảng, nhà nước rồi, anh cứ thế mà làm giàu. Bí thư lại chỉ về phía chủ tịch: Đồng chí chủ tịch báo cáo có bao nhiêu hộ sản xuất giỏi, tích tụ nhiều ruộng đất? Cô chủ tịch kê ra một bản danh sách dài, mấy cậu cán bộ trẻ bổ sung thêm hộ mới: Chình Kim Hoa, Chình Nàm Bậu, Ka Đôi, Kờ Trenh, Trịnh Trúc, Chình Kim Long, ông Noh…các hộ này có từ 6 đến 15ha cà phê trồng xen hàng ngàn gốc sầu riêng, hồ tiêu, bơ cao sản…

Mọi người đang tranh luận về cách làm giàu từ đất, tôi chuyển sang đề tài HTX kiểu mới, anh Kờ Pẹo nói liền: Xã này có mỗi Qũy tín dụng nhân dân Liên Đầm, còn HTX Lâm Viên xã không quản lý! Anh lại đắn đo nhìn chúng tôi: Mình nghe nói HTX này huyện theo dõi quản lý, nhưng xã vẫn hỗ trợ khi họ cần!?

Rời trụ sở xã, tôi tự đặt ra câu hỏi: Ông bí thư, người đứng đầu cấp ủy xã, lãnh đạo trên 10 ngàn dân, quản lý trên 6.300ha diện tích đất sản xuất nông nghhiệp, có 74% diện tích cà phê, hàng năm làm ra hàng chục ngàn tấn sản phẩm. Vậy mà chưa kịp hiểu tường tận đến mô hình HTX kiểu mới, huống chi bà con nông dân một nắng hai sương hiểu lơ mơ là điều không có gì phải bàn luận.

Cách nay khoảng 14 năm, thời hoàng kim của cây cà phê, cũng tại xã Tân Châu, huyện Di Linh này, bà con dân tộc nhà nào cũng trúng cà phê, mua xe máy, xây nhà lầu, Qũy tín dụng hăng hái cho vay, nhưng người vay vin vào cớ chính sách ưu đãi của nhà nước, cố tình chây ỳ, không trả nợ, Qũy tín dụng suýt đỗ vỡ.

HTX kiểu mới bây giờ, nếu không có phương pháp quản lý, điều hành chặt chẽ, nhất là đến hạn dự án (2018) HTX không còn Qũy tài trợ nữa, không khéo sẽ rơi vào tình cảnh của Qũy tín dụng Liên Đầm thuở trước.

TBDN

Tin tham khảo